Xôi được biết đến như một món ăn bình dị và phổ biến trong nền ẩm thực của nhiều nước Châu Á và đặc biệt là ở Việt Nam. Nguyên liệu chính để làm xôi thông thường là các loại gạo nếp, và đôi khi là các loại gạo tẻ thơm dẻo.
Ngoại trừ xôi trắng thường chỉ có gạo nếp với một chút muối ăn, đa số các loại xôi khác đều có kết hợp với các chất phụ gia tạo màu, tạo vị như lá cẩm, lá dứa, gấc, bột dành dành.
Các thực phẩm như ruốc, pate, xúc xích, thịt quay, xá xíu, thịt hun khói, trứng, giò lụa, chả, lạp xường cũng cho món xôi những hương vị và chất lượng riêng biệt khi được ăn kết hợp.
Xôi Khúc - Xôi Cúc
Xôi khúc cũng như tất cả món xôi khác, nguyên liệu chính vẫn là nếp, nhưng phải là hạt nếp to, tròn. Nhân xôi làm từ đậu xanh nhuyễn cùng với mỡ hoặc thịt ba chỉ, được vo thành từng nắm nhỏ. Khi chín mỡ sẽ thấm đều ra lớp bên ngoài, làm cho xôi mềm và thơm hơn.
Riêng lá khúc phải giã nhuyễn, hòa với bột nếp. Khi nấu sẽ cho từng lớp nếp, lá, nhân vào trong từng ơ nhỏ hoặc khuôn. Khi bán, xôi sẽ được vo thành từng nắm, có màu xanh nhạt. Nếu là lần đầu thưởng thức, mùi vị và nhân xôi sẽ là một bất ngờ thú vị với thực khách.
Xôi gấc là một loại xôi có màu đỏ đặc trưng của gấc. Món này được dùng nhiều và không thể thiếu trong các ngày lễ Tết cổ truyền và cưới hỏi ở Việt Nam vì nó được tin là đem đến may mắn. Xôi có vị bùi béo của nước cốt dừa, vị ngọt của đường, hòa quyện trong từng hạt nếp Bắc dẻo thơm thấm đầy màu đỏ gấc.
Thơm ngon xôi lá cẩm
Xôi cẩm là loại xôi có màu tím thủy chung. Ăn xôi tím phải có thêm mỡ hành và hành phi mới đúng vị. Người ta vẫn thường rưới mỡ hành và hành phi khi ăn các món mặn, nhưng riêng với một số món xôi ngọt như xôi cẩm lại phải kèm theo hai vị này mới ngon.
